Historia muzeum

Pomysł utworzenia w Brzozowie placówki o charakterze muzealnym został zgłoszony przez kadrę nauczycielską brzozowskiego gimnazjum na przełomie lat 20. i 30. XX w. Kolejna próba powołania do życia takiej jednostki kulturalnej wyszła ze środowiska rzemieślników pod aktywnym kierownictwem Józefa Rogowskiego (1899–1979) w latach 1946–1949. Zgromadzone wówczas eksponaty tworzyły nieformalne muzeum cechowe w sali konferencyjnej siedziby Powiatowego Związku Cechów.

Pierwszą ogólnodostępną instytucją kulturalną o charakterze kolekcjonersko-ekspozycyjnym na terenie mikroregionu brzozowskiego było Muzeum w Brzozowie – społeczna placówka, powołana do życia w 1966 r. przez członków Brzozowskiego Towarzystwa Kultury i przedstawicieli władz lokalnych, a określana później także mianem „Brzozowskiej Izby Regionalnej”. Obejmująca początkowo pół tysiąca eksponatów, wystawa stała muzeum została zorganizowana w wieży i jednej z sal ratusza. Funkcjonowanie instytucji oparte o społecznikowską pasję opiekunów zbiorów, okazało się z czasem niewystarczające zarówno dla zwiedzających, jak i włodarzy nadstobnickiego grodu.

Dlatego też w oparciu o część dotychczasowych muzealiów pod koniec lat 70. XX w. do tworzenia nowej placówki przystąpili członkowie miejscowego oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego (PTTK). Wśród inicjatorów tego przedsięwzięcia wyróżniło się kilkunastu społeczników: Jerzy Ferdynand Adamski, Kazimierz Bargieł (1912–1978), Krystyna Czyżewska (1927–2009), Barbara Florek, Michał Florek, Zbigniew Kościński (1949–2009), Józef Krygowski, Lucjan Krynicki (1940–2007), Jerzy Krzysztyński, Adam Piecuch, Wojciech Sroka, Dorota Wasylewicz i Jan Wiesław Wolak. Wspierało ich w tym działaniu grono lokalnych pasjonatów turystyki i krajoznawstwa. Zarząd oddziału PTTK poparł pomysł w 1978 r., planując otwarcie obiektu na 1 czerwca 1979 r. Ostatecznie jednak dopiero własną uchwałą z 17 marca 1980 r. powołał Muzeum Regionalne PTTK w Brzozowie. Stanowisko kierownika instytucji powierzył 1 kwietnia tego roku 23-letniemu geodecie i pasjonatowi historii lokalnej Jerzemu F. Adamskiemu.

Muzeum po adaptacji sal w latach 1980–1981 dzięki przychylnej decyzji naczelnika miasta i gminy Brzozów Henryka Dudka (1932–2006) korzystało z sześciu pomieszczeń na parterze ratusza: biura, magazynu i czterech sal ekspozycyjnych. Ponadto od 1983 r. otrzymało do wykorzystania kondygnacje wieży od piętra wzwyż, jednakże samodzielnie nie było wówczas w stanie ich zaadaptować.

Oficjalne zainaugurowanie działalności wystawienniczej nastąpiło po rocznych przygotowaniach, 30 maja 1981 r. Udostępnienie pierwszej wystawy stałej, obejmującej zarówno część kolekcji byłego muzeum społecznego, jak i nowe nabytki, spotkało się z zainteresowaniem brzozowian i gości, wśród których na uroczystość przybyli dyrektor Muzeum Budownictwa Ludowego prof. dr hab. Jerzy Czajkowski, kierownik Działu Rękopisów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu doc. dr Adam Fastnacht (1913–1987), wicedyrektor Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Krośnie – wojewódzki konserwator zabytków w Krośnie Zdzisław Gil, kierownik Centralnej Biblioteki PTTK w Warszawie Wanda Skowron, wiceprezes Oddziału PTTK w Sanoku Stefan Stefański (1914–1998) i prezes Zarządu Wojewódzkiego PTTK w Krośnie Marian Terlecki.

Początkowo placówka funkcjonowała w ramach brzozowskiego oddziału PTTK w oparciu o ustawę z 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i muzeach, a także o zarządzenie Zarządu Głównego PTTK z 27 marca 1969 r. w sprawie powoływania i organizacji muzeów regionalnych PTTK. Realizowanie działalności statutowej obejmowało przede wszystkim organizowanie wystaw, przedsięwzięć edukacyjnych i turystycznych, a także publikowanie książek i broszur przede wszystkim o tematyce regionalistycznej. Działalność wydawnicza szybko stała się wizytówką placówki, która dzięki temu zaczęła być pozytywnie postrzegana nie tylko w skali województwa krośnieńskiego. Potwierdzeniem dobrej marki w tej dziedzinie stały się nagrody w ogólnopolskich konkursach wydawniczych PTTK w 1987 r. (za książkę dr. Michała Parczewskiego o przeszłości archeologicznej Pogórza Dynowskiego) i w 1990 r. (za trzy publikacje: opracowanie zbiorowe o kolegiacie brzozowskiej, biografię Adama Fastnachta pióra jego córki – red. Anny Fastnacht-Stupnickiej oraz rozprawę prof. dr hab. Anny Kutrzeby-Pojnarowej o kulturze chłopskiej na przykładzie społeczności wiejskiej Trześniowa).